Przełomowe zmiany w prawie – Trybunał Konstytucyjny podważa zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu

12 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok w sprawie P 10/16, który ma fundamentalne znaczenie dla właścicieli nieruchomości oraz dla przedsiębiorstw przesyłowych (energetycznych, gazowych, telekomunikacyjnych). Orzeczenie zmienia dotychczasowe zasady dotyczące zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, a jego konsekwencje mogą dotyczyć nawet kilkunastu milionów działek w Polsce z urządzeniami przesyłowymi posadowionymi bez formalnej zgody właścicieli.

Co się zmieniło?

·       Brak możliwości zasiedzenia przed 2008 r.

Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie uznał, że na gruncie prawa sprzed 3 sierpnia 2008 r. nie mogło dojść do zasiedzenia służebności przesyłu lub odpowiadającej jej służebności gruntowej poprzez bierne posiadanie. Orzeczenie to stawia kres dotychczasowej praktyce sądowej, która dopuszczała taką możliwość, mimo że instytucja formalnej służebności przesyłu została dopiero wprowadzona do kodeksu cywilnego w 2008 r.

·       Naruszenie konstytucji — ochrona własności:

TK uznał, że dotychczasowa praktyka, dopuszczająca nabycie prawa do korzystania z gruntów na podstawie zasiedzenia (bez umowy i bez wynagrodzenia) narusza konstytucyjną ochronę prawa własności. Ograniczenia własności gruntów przez służebność muszą mieć wyraźną podstawę ustawową — co w okresie sprzed 2008 r. nie miało miejsca.

·       Praktyka sądowa sprzed wyroku:

Dotychczasowa linia orzecznicza Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych dopuszczała możliwość zasiedzenia tzw. służebności gruntowej „odpowiadającej treścią służebności przesyłu”. TK uznał, że była to forma prawotwórstwa sądowego, a nie wynik jasnych przepisów, co czyniło ją niekonstytucyjną.

Skutki nowego orzeczenia

Decyzja TK będzie miała wpływ zarówno na właścicieli nieruchomości, jak i na przedsiębiorstwa przemysłowe (energetyczne, gazowe czy telekomunikacyjne)

Dla właścicieli nieruchomości:

• otwiera się realna możliwość dochodzenia odszkodowań lub wynagrodzenia za korzystanie z gruntów przez przedsiębiorstwa przesyłowe w okresie przed 2008 r., gdy brak było podstawy prawnej do zasiedzenia;
• właściciele mogą również wnieść roszczenie o usunięcie urządzeń przesyłowych i przywrócenie stanu sprzed nieuprawnionego korzystania;
• wcześniej przedsiębiorstwa często unikały zawierania umów i wypłaty wynagrodzenia, powołując się na zasiedzenie — teraz ta argumentacja traci podstawę.

Dla przedsiębiorstw przesyłowych:

• niemożliwe jest uwzględnianie okresów korzystania sprzed 2008 r. jako czasu do zasiedzenia służebności przesyłu;
• konieczne staje się uregulowanie formalnego tytułu prawnego (umowa lub sądowa deklaracja służebności) wobec właścicieli posiadanych gruntów;
• do zasiedzenia służebności zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego może dojść dopiero licząc od wejścia w życie instytucji w 2008 r.

Dlaczego 2008 rok jest kluczowy?

Nowa instytucja służebności przesyłu została formalnie wprowadzona do kodeksu cywilnego 3 sierpnia 2008 r. poprzez art. 305 (1) – 305 (4)  k.c. – pozwalała na ustanawianie prawa korzystania z nieruchomości za wynagrodzeniem na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego. Do tego momentu w polskim prawie brakowało takiej konstrukcji prawnej, co oznacza, że wcześniejsze zasiedzenia nie mogły być oparte na jasnej podstawie ustawowej.

Jakie będą skutki wprowadzonych zmian?

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z grudnia 2025 r. kończy wieloletnią praktykę sądową akceptującą zasiedzenie „służebności odpowiadającej służebności przesyłu” sprzed 2008 r. i otwiera właścicielom gruntów szeroką drogę do dochodzenia roszczeń wobec przedsiębiorstw przesyłowych za bezumowne korzystanie z ich nieruchomości.

Źródła:

1. https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-po/art/zasady-nabycia-w-drodze-zasiedzenia-sluzebnosci-gruntowej-odpowiadajacej-trescia-sluzebnosci-przesylu-przez-przedsiebiorce-przesylowego-lub-skarb-panstwa-5 [dostęp: 19.12.2025]
2. https://trybunal.gov.pl/s/p-1016 [dostęp: 19.12.2025]