Wystąpienie wspólnika ze spółki osobowej – czy oznacza rozwiązanie spółki?

Wspólnicy spółek osobowych często zakładają, że odejście jednego z nich automatycznie kończy działalność firmy albo że bez zgody pozostałych wyjść się nie da. Obie odpowiedzi są błędne. Z doświadczenia naszej kancelarii wynika, że o skutkach wystąpienia w większości przypadków decyduje treść umowy spółki i to, jak zachowają się pozostali wspólnicy. Wyjaśniamy, jak wygląda wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej, komandytowej i cywilnej, co dzieje się ze spółką i jak przebiega rozliczenie.

Jak można wyjść ze spółki osobowej?

Są trzy podstawowe drogi:

• wypowiedzenie umowy spółki – jednostronna decyzja wspólnika, która nie wymaga niczyjej zgody,
• zbycie ogółu praw i obowiązków – wspólnik „sprzedaje” swoje miejsce w spółce innej osobie; wymaga to pisemnej zgody pozostałych wspólników, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 10 KSH),
• porozumienie wspólników – wszyscy uzgadniają warunki odejścia jednego z nich, np. w formie zmiany umowy spółki.

Dodatkowo z ważnych powodów, np. przy głębokim konflikcie, każdy wspólnik może żądać rozwiązania spółki przez sąd. Sąd może też na żądanie pozostałych wspólników orzec wyłączenie wspólnika, którego dotyczą ważne powody (art. 63 KSH).

Wypowiedzenie umowy spółki jawnej

Zgodnie z art. 61 KSH, jeśli spółka jawna została zawarta na czas nieoznaczony, wspólnik może wypowiedzieć umowę na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. Wypowiedzenie umowy przez wspólnika spółki jawnej to jego ustawowe prawo. Pozostali wspólnicy nie muszą się na nie zgadzać, a sama spółka nie może go zablokować. Umowa spółki może jednak przewidywać inne terminy wypowiedzenia.

Przykład: rok obrotowy spółki pokrywa się z kalendarzowym. Wspólnik, który złoży wypowiedzenie do 30 czerwca, wystąpi ze spółki z końcem roku. Wypowiedzenie złożone w lipcu przesunie ten skutek o kolejny rok.

Umowę może wypowiedzieć także wierzyciel wspólnika. Warunkiem jest przeprowadzenie w ciągu ostatnich sześciu miesięcy bezskutecznej egzekucji z ruchomości wspólnika.

Czy wypowiedzenie oznacza rozwiązanie spółki?

Nie musi. Wypowiedzenie umowy spółki osobowej jest jedną z przyczyn rozwiązania spółki (art. 58 KSH), ale przepisy pozwalają temu zapobiec. Zgodnie z art. 64 KSH spółka trwa nadal między pozostałymi wspólnikami, jeśli:

• przewiduje to umowa spółki (tzw. klauzula kontynuacyjna), albo
• pozostali wspólnicy postanowią dalej prowadzić spółkę.

Wtedy wyjście wspólnika ze spółki jawnej nie wpływa na jej byt. Spółka zachowuje firmę, majątek, umowy i pracowników, a z wypowiadającym trzeba się rozliczyć. Jeśli natomiast umowa milczy, a pozostali wspólnicy nie zdecydują o kontynuacji, spółka ulega rozwiązaniu i co do zasady przechodzi likwidację.

Problem pojawia się w spółce dwuosobowej. Spółka osobowa nie może istnieć z jednym wspólnikiem. Jeśli jeden z dwóch wspólników odchodzi, drugi musi szybko przyjąć nowego wspólnika albo liczyć się z rozwiązaniem spółki. Dlatego w takich spółkach klauzula kontynuacyjna powinna być połączona z przemyślanym planem na wypadek odejścia partnera.

Wystąpienie wspólnika ze spółki komandytowej

Do spółki komandytowej stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej. Wypowiedzenie umowy spółki komandytowej wygląda więc tak samo: sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, jeśli umowa nie stanowi inaczej. Wystąpienie wspólnika ze spółki komandytowej może też nie prowadzić do jej rozwiązania, jeśli zadziała klauzula kontynuacyjna lub zgoda pozostałych.

Trzeba jednak pamiętać o strukturze tej spółki. Musi w niej zostać co najmniej jeden komplementariusz i co najmniej jeden komandytariusz. Jeśli odchodzi jedyny komplementariusz, spółka musi go zastąpić. W przeciwnym razie nie może dalej istnieć w tej formie.

Wystąpienie wspólnika ze spółki cywilnej

Spółka cywilna podlega Kodeksowi cywilnemu, a nie KSH. Zgodnie z art. 869 KC, jeśli spółka została zawarta na czas nieoznaczony, wspólnik może wypowiedzieć udział na trzy miesiące przed końcem roku obrachunkowego. Z ważnych powodów może to zrobić bez zachowania terminu, także w spółce zawartej na czas oznaczony.

W spółce z więcej niż dwoma wspólnikami pozostali mogą dalej prowadzić działalność. W spółce dwuosobowej wystąpienie wspólnika ze spółki cywilnej oznacza jej koniec, bo umowa spółki wymaga co najmniej dwóch stron. Drugi wspólnik może wtedy kontynuować działalność jako jednoosobowy przedsiębiorca. Musi jednak pamiętać o aktualizacji wpisów w CEIDG, umów i rozliczeń podatkowych.

Wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej – rozliczenie

Zasady rozliczenia określa art. 65 KSH:

• wartość udziału kapitałowego ustala się na podstawie osobnego bilansu sporządzonego na ostatni dzień roku obrotowego, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki, czyli rynkową, a nie księgową,
• udział wypłaca się w pieniądzu, a przedmioty wniesione tylko do używania zwraca się w naturze,
• jeśli udział kapitałowy jest ujemny, to wspólnik musi dopłacić spółce brakującą kwotę,
• wspólnik uczestniczy w zyskach i stratach z interesów niezakończonych w chwili wystąpienia.

Umowa spółki może przewidywać inne zasady rozliczenia, np. metodę wyceny czy raty. Spory o wycenę są w praktyce najczęstsze, dlatego warto rozważyć niezależnego biegłego.

W spółce cywilnej rozliczenie wygląda inaczej (art. 871 KC). Wspólnik odzyskuje rzeczy wniesione do używania, a za wkłady wniesione na własność otrzymuje ich wartość w pieniądzu. Do tego dochodzi udział w zysku.

Odpowiedzialność po wystąpieniu

Wystąpienie nie zwalnia z długów powstałych, gdy wspólnik był w spółce. Wspólnik spółki jawnej, komplementariusz i wspólnik spółki cywilnej nadal odpowiadają za te zobowiązania całym majątkiem, solidarnie z pozostałymi. Komandytariusz odpowiada do wysokości sumy komandytowej. Zmianę trzeba zgłosić do KRS. Dopóki wspólnik nie zostanie wykreślony, kontrahenci działający w dobrej wierze mogą traktować go jako wspólnika.

Najczęściej zadawane pytania